Verslagen
Verslagen
Verslag opening (C)ART
Jan Schilder: man die vorm altijd op inhoud laat volgen
“Je moet tijdens je werk niet te veel in een strak keurslijf zitten. De sfeer waarin je werkt moet losjes zijn, eigenlijk iets hebben van een zooitje. In een dergelijke entourage kom je tot de mooiste dingen.” Dat zei gistermiddag Jan Schilder (61), cartograaf, ontwerper, tekenaar en vormgever van de provincie Flevoland. Hij deed dat bij de opening van de tentoonstelling (C)ART bij Casla, te zien tot 10 december van dit jaar, waarin zijn werk centraal staat. Wat er in een dergelijk ontspannen ambiance waar hij op doelde kan ontstaan, is daar te bewonderen.
De expositie bleek – mede door de inzet van diverse vrijwilligers - tot in de puntjes verzorgd te zijn, met zelfs op de vloer een impressie van Schilders werk. Het 25-jarige bestaan van de provincie Flevoland vormde de aanleiding tot de expositie. Schilder toont zijn vrije werk, gebaseerd en geïnspireerd op het (stedelijk) landschap en de opbouw van Flevoland. Hij is daarvoor de aangewezen man omdat hij eerst voor de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP) werkte, en vervolgens voor de provincie. Hij heeft daardoor gedurende een lange periode een grote kennis van het gebied opgebouwd.
André Geurts, conservator Nieuw Land Erfgoedcentrum te Lelystad, gaf aan hoe hij Schilder had leren kennen. Dat was toen de twee in 2008 het boek ‘Veranderende ruimte’ gingen samenstellen. De essentie zou zijn: kaarten van het Zuiderzeeproject en Flevoland. “Bij de totstandkoming van deze publicatie is mij duidelijk geworden dat Jan in zijn werk vorm altijd op inhoud laat volgen. Voor hem is het essentieel om inhoud duidelijk over te brengen”, aldus Geurts.
Het grafisch werk van Jan Schilder kan in drie categorieën worden verdeeld: grafische vormgeving, topografiek en cartografiek. Tot die grafisch vormgeving behoort ondermeer de huisstijl van de provincie Flevoland, die uitmunt in simpele kleurstellingen en vormen. Het al twintig jaar oud provinciale logo staat nog als een huis.
Topografiek komt voort uit de topografie. Indien het geven van exacte informatie ondergeschikt wordt gemaakt aan het creëren van sfeerbeelden van plaatsen en gebieden is er sprake van topografiek. Deze vorm van grafisch werk wordt vaak gebezigd bij het visualiseren van stedenbouwkundige plannen en dromen, en bij het verduidelijken van de sfeer die architectuur wil oproepen.
Cartografiek is een kunstvorm die is opgezet vanuit de essentiële symbolen voor het maken van kaarten: punten, lijnen en vlakken. Inspiratie vond Jan ondermeer in het grid van stratenpatronen, de legenda van cartografische producten en de lijnen van landbouwkavels.
Het maken van cartografiek is bij Jan Schilder voortgekomen uit het intens beoefenen van de cartografie en zijn grote belangstelling voor de landschappen in Kampen en omgeving, en voor het polderland van Flevoland.
Schilders aanpak is niet onopgemerkt gebleven en meerdere malen voor een erkenning in aanmerking gekomen. Geurts, tenslotte: “Schilder ziet zijn cartografiek als grafische illustraties die uitstekend geschikt zouden zijn voor industriële, monumentale en architectonische toepassingen. Het zou interessant zijn indien die toepassingen ook daadwerkelijk gestalte zouden kunnen krijgen en daarna in een nieuwe expositie bijeengebracht zouden worden.”
‘Deskundig’
Leen Verbeek, commissaris van de Koningin in Flevoland, gaf aan dat wij allemaal, deskundige of niet, een mening over dit werk mogen hebben. “In feite zijn we allemaal deskundig. Met ‘je hebt er geen verstand van’ wil de spreker meestal zeggen dat je er een andere mening over hebt. Een eigen opinie over Schilders werk hebben mág, vind ik.”
Hij benadrukte dat een kaart pas waarde krijgt, meestal zijn ze van de hand van professionals als het om een stedenbouwkundige impressie gaat bijvoorbeeld, als het grote publiek begrijpt wat ermee bedoeld wordt. “Dat is in feite essentieel in ons werk. Dat mensen snappen waar het om gaat. Anders keert men er zich snel vanaf. Het is immers toch abacadabra.”
Verbeek vroeg zich af of Schilder een cartograaf is die kunst maakt, of een kunstenaar die kaarten ontwerpt. “Ik hoop dat je je een kunstenaar voelt. Zo iemand kan namelijk niet ophouden met het creëren van nieuw werk. Dat zit nu eenmaal in zijn genen. Hij kan dus eigenlijk niet met pensioen. Ik zie je dus het liefst als een kunstenaar die ook aan cartografie doet.”
Pensioen
Wat het met pensioen gaan betref: daar ging Schilder meteen op in tijdens zijn dankwoord. “Ik zie me inderdaad als een kunstenaar, die als een soort bijproduct kaarten ontwerpt. Ik hoop echter wel met pensioen te kunnen gaan”, grapte hij.
Hij gaf aan er geen bezwaar tegen te hebben als mensen zijn werk kritisch observeren en aanmerkingen maken. “Daar kan ik weer van leren.” Hij eerde verder zijn collega’s en leidinggevenden, die in feite altijd meer dan collega’s van hem zijn geweest. “Het waren vrienden. Zo ontstond er een ongedwongen sfeer en bleek ik mede daardoor tot mooie prestaties te kunnen komen. Ik had veel vrijheid, maar heb daar geen misbruik van gemaakt”, aldus Schilder.
Hij had, om de dankbaarheid jegens een paar oud-collega’s te onderstrepen, een kleinood laten vervaardigen dat zij kregen overhandigd. Onder degenen die hij daarbij betrok was ook zijn vrouw. Om maar te benadrukken dat een stabiel thuisfront aanspoort tot grote, creatieve daden.
Thijs Wartenbergh, 3 november 2011