Verslagen

Verslag lezing Barry van Waveren

Barry van Waveren over de wording van De Nieuwe Bibliotheek

door Ans van Berkum

Barry van Waveren; partner in het bureau Meyer en Van Schooten en projectarchitect voor de Nieuwe Bibliotheek van Almere, vertelt over de wording van dit schitterende icoon in het Stadshart.

De wordingsgeschiedenis van de bibliotheek beslaat de periode van 2002 tot 2010. Vrij lang, maar nu het gebouw er eenmaal staat, verdwijnen alle perikelen die het proces vertraagden in het niet bij het geweldige resultaat.

Het eerste ontwerp ontstaat in een periode dat Amsterdam het culturele hart van de regio is, en het beeld van Almere bestaat uit een groot suburbaan gebied, dat uit veel mooie wijken bestaat. Maar Almere groeit, en het voorzieningenpeil moet op stedelijk niveau worden gebracht. Daarbij hoort een nieuwe bibliotheek, die aan de straat De Diagonaal wordt gesitueerd, de straat die vanaf het Stadhuisplein naar het hoogste punt van het gebogen maaiveld loopt. Bureau Meyer en Van Schooten verwerft de opdracht na een procedure van Europese Aanbesteding en start met schetsen vanuit het door de gemeente geformuleerde programma. Dat houdt in dat er 4000 m2 kantoor met komen, 11.500 m2 voor de bibliotheek, 3700 m2 voor woningen en 2160 m2 commerciële ruimte. Het kantoren deel kan beschouwd worden als een soort strategische reserve, die door de bibliotheek kan worden geassocieerd als de groei van de stad een nóg grotere bibliotheek vereist.

Barry van Waveren laat het gepuzzel zien waar het bureau in de eerste periode mee bezig is. Men kijkt naar hoe de verschillende programmaonderdelen in elkaar moeten passen en verdiept zich in de praktische eisen die aan het gebruik als bibliotheek moeten worden gesteld. Naast deze schematische organisatie van de bouwdelen kijkt men naar de modellering. Men buigt zich daarbij over de meer psychologische kant van een ontwerp voor een bibliotheek. Een bibliotheek moet grandeur hebben en het moet een helder gebouw zijn dat vanuit het hart voor de bezoeker begrijpelijk is in zijn opzet en logistiek. Het moet mogelijkheden scheppen voor ontmoeting, en naar buiten toe de monumentaliteit uitstralen, die eigen is aan een cultuurtempel in een grote stad. Van Waveren exerceert met krijt en kleur langs de vele mogelijkheden en laat zien hoe het gebouw langzaam maar zeker meer organisch wordt en qua stijl en uitstraling de kenmerken van het ING-House in Amsterdam reflecteert. Lange raamstroken geleden de 130meter lange straatwanden en de punt die naar het Stadhuisplein gericht is, tilt zich op boven een terugspringende ingangspartij. Daarmee krijgt het net als het Amsterdamse kantoor een ‘kop’, en doet aan een liggende hond denken. Die kop wordt uiteraard van de bibliotheek en herbergt nu het horecagedeelte en een theaterzaal. De woningen worden een precies de andere kant gesitueerd. De huizen krijgen uitzicht op een als tuin ingericht balkon en het Weerwater. Het kantorendeel ligt verspreid tussen de bibliotheekverdiepingen en de commerciële ruimte wordt als een lade in de plint geschoven aan de kant van de Diagonaal. Van bovenaf lijkt de organisatie van de bouwdelen op een krakeling; twee lussen met twee grote gaten in het midden.

Een bijzonder element is de grote binnentuin in het centrum van het gebouw. Het stenige stadshart had groen, echt gróen groen, nodig, betoogde de architect. Aanvankelijk liep het vloerniveau van de grote bibliotheekruimte in de visie van het bureau flauw op, daarmee dezelfde curve volgend van de aanliggende Diagonaal. Dat stuitte op een hoop verzet van de kant van het bibliotheek personeel, dat zichzelf niet elke dag de boekentrolleys omhoog zag duwen. Uiteindelijk is gekozen voor ‘sawa’s’. Omlijnde terrassen, die in een oplopende bewegingen het naar onderwerp geordende boekenaanbod etaleren. Langs de buitengevel blijft een smal pad zonder terrassen gespaard, om ook minder valide mensen te faciliteren. Het inrichtingsconcept is van het bureau Concrete, en staat geheel haaks op de rust en de rechte belijningen van de Meyer en Van Schoten architectuur. Concrete ontwierp een soort ‘spaghetti-kasten’, die de hele ruimte doorkronkelen.

Vanuit de toehoorders van de lezing komen appreciërende opmerkingen over deze keuze, die de bibliotheek laat functioneren als een warenhuis vol aantrekkelijke aanbiedingen. De ruimtelijkheid die Meyer en Van Schooten aanvankelijk realiseerde in het gebouw, wordt echter duidelijk gestoord door de hoge geïllustreerde opzetstukken. Van Waveren vertelt hoe hij de wens om grandeur te realiseren niet alleen vertaalde naar de fantastische hal van 8 meter hoog waarin de bezoeker ontvangen wordt. Lang werd gezocht naar afwerkingmateriaal dat de gewenste massiviteit en monumentaliteit zou uitstralen. Men kwam uit bij een bedrijf in Sauerland, gespecialiseerd in architectonisch beton. Dat resulteerde in de productie van antracietkleurige afdekplaten met een onregelmatig strepen patroon, waarin basalt verwerkt is. De micadeeltjes in dat materiaal reflecteren het licht in kleine flitsjes. Wat chique en levendig aandoet.

De Nieuwe Bibliotheek van Almere is een bouwwerk geworden dat qua duurzaamheid en uitstraling de tand van de tijd zal weerstaan. Een prachtige voortzetting van het drukke stadhuisplein, dat stromen bezoekers aantrekt voor een intens en plezierig verblijf. Barry van Waveren toonde in zijn lezing hoe dit resultaat bereikt werd. De experimentele aanpak, het omgaan met het programma als een tangramspel, de flexibiliteit en empathie naar de toekomstige gebruikers, de grandeur van de binnenruimte en de monumentaliteit van het bouwvolume, vormen een ware aanwinst voor Almere.