Verslagen

'Almere moet niet de rotte kies van Metropoolregio worden'

Levendige discussie tijdens debat IJmeerverbinding

Verslag debat 03-11-2009.

door Thijs Wartenbergh

"Almere moet niet de rotte kies van de Metropoolregio Amsterdam worden. Een zorgenkindje dat er maar een beetje bij hangt. Daarom moet er niet alleen een IJmeerverbinding tussen Almere en Amsterdam komen, maar zal die er, als een brug daar onderdeel van uitmaakt, ook spectaculair uit moeten zien. Die brug moet een icoon voor de stad worden. Iets waarvoor mensen naar Almere komen. Een IJmeerverbinding zal de schaalsprong, de sterke groei van Almere naar 350.000 inwoners, een enorme impuls geven."

Architect Jeroen Zuidgeest van bureau MVRDV, die nauw betrokken is geweest bij de samenstelling van de structuurvisie 2.0, vatte op deze manier de noodzaak voor een IJmeerverbinding kernachtig samen. Hij deed dat op dinsdag 3 november tijdens een prima bezochte debatavond bij Casla. De bijeenkomst, georganiseerd in samenwerking met het initiatief Bouw de IJmeerbrug, stond in het teken van de IJmeerverbinding, een beoogde combinatie van tunnel en brug: wat betekent zo’n relatie met de hoofdstad via het IJmeer voor Almere, met name op economisch gebied? Deze vraag en andere aspecten rondom de verbinding werden, behalve door Jeroen Zuidgeest en onder leiding van architectuurcriticus Jaap Huisman, nader bekeken door Harrie de Heij, verkeersdeskundige in ruste, en architect Jerome Adema.

De Heij, in de jaren 70 betrokken bij het Projectbureau Almere, beoogde dat in die periode in het structuurplan van Almere al rekening werd gehouden met een traject via het IJmeer naar de hoofdstad. "Dat was de tijd dat er in allerlei toekomstvisies nog volop rekening werd gehouden met de aanleg van de Markerwaard, die er echter nooit zou komen", aldus De Heij. Hij gaf aan dat diverse opties zijn bestudeerd voor een optimale verbinding met Amsterdam. Zoals een metrovariant rechtstreeks naar Duivendrecht, een RER-variant zoals in Parijs (een soort supermetro met trein) en een sprinter via de Hollandsebrug (dubbel spoor). Deze laatste mogelijkheid, aldus De Heij, kost 3,6 miljard euro, een brug met railverbinding via het IJmeer komt uit op ongeveer 5,5 miljard euro en voor een tunnel komt daar nog één miljard euro bij.

Kwetsbaar

Zuidgeest gaf in zijn uiteenzetting, onder de titel Van polderstad naar Metropool, aan dat Almere zonder schaalsprong niet écht deel uitmaakt van de metropoolregio Amsterdam. "Er is iets nodig om dat mogelijk te maken, mede omdat Almere economisch kwetsbaar is door een eenzijdig woonmilieu. Die oplossing is de schaalsprong. Je moet daarbij wel slimme besluiten nemen en dat op de best mogelijke manier doen, anders worden de 60.000 woningen niet allemaal aan de man gebracht en krijg je een krimp. Het gevaar is dat we ons dood calculeren. Dat we alleen maar over waarde als een economisch begrip praten. In het aspect ‘waarde’ zitten, volgens mij, echter ook betekenissen als ruimte, toekomst en duurzaamheid."

Hij liet weten dat er vooral gekeken is naar buitenlandse voorbeelden van spectaculaire brugverbindingen en vooral wat die voor positieve invloed voor de omgeving hebben gehad. Hij hoopt daarbij op eenzelfde effect voor Almere. Zuidgeest noemde, uiteraard, de Erasmusbrug, "die Rotterdam-Zuid heeft gered". Ook de Öresundbrug tussen Denemarken en Zweden, die een stimulans betekende voor het Bruto Nationaal Product in beide landen, was een goed voorbeeld volgens hem. Ook de Millennium Bridge in Londen en het daaraan gekoppelde museum Tate Modern, die onder meer tot een betere leefbaarheid in Zuid-Londen heeft geleid, hoort naar zijn idee in dit rijtje thuis.

De volgende spreker, de Almeerse architect Jerome Adema, kwam met een verrassende oplossing voor een IJmeerverbinding. Volgens hem moet je uitgaan van een route die zuidelijker ligt dan waar nu aan gedacht wordt. Hij wil daarbij de Hogering doortrekken en, via Muiden, uitkomen op de A9. In zijn voorstel, met een toonaangevende brug à la de Akashi Kaikyö Bridge in Japan als ov-verbinding, moet er op die route ook ruimte zijn voor automobilist, fietser en wandelaar.

Uitzicht

"Vanaf de brug kun je genieten van het uitzicht op het IJmeer", aldus Adema, in zijn vrije tijd een verwoed watersporter. Mede daarom heeft hij zijn plan, dat uit 2002 dateert, ontwikkeld. "In mijn visie, die goedkoper is dan de andere oplossingen, blijven het IJmeer en het Markermeer een open recreatiegebied. Dat is iets wat de waterrecreant en de tegenstanders van een brug op de thans gedachte locatie graag zien", meent hij. In zijn opzet wil hij voorts eilanden in het Markermeer realiseren.

Daarna konden, onder aansporing van Huisman, de toehoorders zich laten gelden. Thijs Gerretsen, ooit deel uitmakend van het projectbureau Almere, noemde de vanzelfsprekend waarmee over een IJmeerverbinding werd gesproken zeer discutabel. Voor Almeerders in Almere-Pampus is deze heel handig, maar vele anderen zijn gewoon gebaat bij een goede treinverbinding. Hij pleitte voor een tweede ov-route naast de Hollandsebrug. Volgens Zuidgeest is zo’n opvatting een gepasseerd station. "Almere moet op de best mogelijke manier ontwikkeld worden en dat is via een IJmeerverbinding. Daarmee kom je, psychologisch gezien, dichter bij Amsterdam te staan. Dat is belangrijk omdat de twee steden elkaar via een IJmeerverbinding kunnen versterken. Er zal dan zeker synergie ontstaan."

Andere vragen hadden deels betrekking op de verbindingen binnen Almere. Zoals: hoe kom je de stad uit als je in het toekomstige Almere-Pampus woont? Een verbreding van de Hogering kan daarbij soelaas bieden, zo werd gesuggereerd. Bouwkundige Sjors Verstraaten meende dat met het weglaten van de IJmeerverbinding, het dan vrijkomende miljardengeld mogelijk in andere projecten gestopt kan worden. Versterking van Almeerse bedrijven bijvoorbeeld. Dat is eerder geprobeerd, meldde een andere spreker, maar had geen succes. Gesubsidieerde bedrijven gaan na afloop van de subsidieperiode alsnog over de kop.

Onbegrijpelijk

Zo was er verder de opmerking dat het onbegrijpelijk is dat Almere maar verder wil bouwen, terwijl er in feite eerst betere verbindingen moeten komen. "Dat had jaren geleden al gemoeten", werd geopperd. Volgens De Heij lag dat niet zozeer aan het niet hebben van een vooruitziende blik bij Almere, maar meer aan onwil bij het Rijk. Johan van der Kroef van Bouw de IJmeerbrug constateerde na afloop met voldoening dat hij met zijn initiatief 2300 handtekeningen had opgehaald. "Het kunnen er altijd meer zijn, maar je krijgt mensen nu eenmaal enthousiaster als ze ergens tégen kunnen protesteren dan dat je ze laat zeggen dat ze ergens vóór zijn. Dan ben ik met dit aantal zeker niet ontevreden."